Кыргызстан: мугалимдердин жетишсиздиги жана үч нөөмөттүү мектептер билим сапатын төмөндөтүүдө
Problem Definition
Кыргызстандын мектептеринде мугалимдердин жана окуу китептеринин жетишсиздиги өнөкөт көйгөйгө айланды. Билим берүү министрлигинин маалыматы боюнча, 2024-2025-окуу жылынын аягында өлкө боюнча 947 мугалим жетишпеген, айрыкча математика, орус тили жана тарых сабактары боюнча. 2026-жылдын июнь айында министр 640тан ашык мугалим жетишпей турганын билдирген.
Бишкекте мугалимдердин жетишсиздиги мурда 300гө жеткен, окуу жайлар студенттерди сабакка тартууга аргасыз болгон. Ошол эле учурда мектептер окуу китептери менен болгону 50 пайыз камсыз болгон, окуучулар китептерди ижарага алууга мажбур болушкан. 2025-жылы китеп басып чыгарууга бюджеттен 744 миллион сом (болжол менен 8,5 миллион доллар) бөлүнгөн.
12 жылдык билим берүүгө өтүү реформасы үчтөн бир нөөмөттүү мектептердин шартында ишке ашырылууда.
Root Causes
Негизги себеп мугалимдердин айлыгынын төмөндүгү жана кесиптин коомдогу аброюнун түшүшү: жаш адистер жакшы төлөнүүчү жумуштарга, анын ичинде квалификацияны талап кылбаган жумуштарга кетип жатышат. Министрлик айлыктарды эки эсе көтөргөнүн билдирсе да, мугалимдер кошумча сабактарды алып, формалдуу түрдө жетишсиздик азайгандай көрүнөт. Мектептердин ашыкча толушу, айрыкча Бишкекте, класстардын санын көбөйтүп, 15-17 параллелдүү класстарды жаратууда. Окуу китептеринин жетишсиздиги жана жаңы окуу программаларынын шашылыш киргизилиши көйгөйдү күчөтөт: 5-классты бүтүргөндөр 6-классты өткөрүп, түз 7-класска өтүшөт. Парламент 2026-жылдын октябрь айында чет элдик мугалимдерге салык жеңилдиктерин биринчи окууда колдоду, бирок бул чара жергиликтүү кадрларды даярдоонун ордун баса албайт. Айлыктарды көтөрүү, мугалимдерди даярдоону күчөтүү жана жаңы мектептерди куруу болбосо, реформалар кагаз жүзүндө гана калат.
