नेपालको जेन-जी आन्दोलन: भ्रष्टाचारविरोधी विद्रोहदेखि नयाँ सरकारसम्म
Objective
सेप्टेम्बर २०२५ को जेन-जी आन्दोलनका कारण, तत्कालीन सरकारको पतन, अन्तरिम सरकारको गठन र मार्च २०२६ को निर्वाचनपछि बनेको नयाँ सरकारसम्मको राजनीतिक परिवर्तनको विश्लेषण गरी नेपालका लोकतान्त्रिक संस्थाहरूमा यसको प्रभाव मूल्याङ्कन गर्नु।
Methodology
शैक्षिक जर्नल लेखहरू, अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध समीक्षा र नेपाली तथा अन्तर्राष्ट्रिय समाचार रिपोर्टहरूको समीक्षा गरिएको छ। निर्वाचन परिणाम, मृत्यु र क्षतिको तथ्याङ्क तथा सरकार गठनको क्रमलाई धेरै स्रोतमा जाँच गरिएको छ।
Findings
२०२५ सेप्टेम्बर ४ मा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको सरकारले दर्ता नभएको भन्दै फेसबुक, इन्स्टाग्राम, एक्स र युट्युबसहित २६ वटा सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्ममा प्रतिबन्ध लगायो। यो निर्णय टिकटकमा भाइरल भएको भ्रष्टाचारविरोधी अभियान, विशेषगरी भ्रष्ट नेताका सन्तानहरूको विलासी जीवन देखाउने नेपो किड्स प्रवृत्तिको पृष्ठभूमिमा आएको थियो। सेप्टेम्बर ८ मा काठमाडौंमा हजारौं विद्यार्थी र युवाले संसद भवनतर्फ मार्च गरे र प्रहरीले गोली चलायो। अशान्तिको अन्त्यसम्ममा कम्तीमा ७२ जनाको मृत्यु भयो भने एक अध्ययनले ७५ जनाको मृत्यु र २,३१६ जना घाइते भएको उल्लेख गरेको छ। प्रदर्शनकारीले संसद, सर्वोच्च अदालत र प्रधानमन्त्रीको निवासमा आगो लगाएपछि ओलीले राजीनामा दिए र संसद विघटन भयो। पूर्वप्रधानन्यायाधीश सुशीला कार्की अन्तरिम प्रधानमन्त्री बनिन्, उनी नेपालकी पहिलो महिला प्रधानमन्त्री हुन्। सामाजिक सञ्जालमाथिको प्रतिबन्ध फिर्ता लिइयो। युवा समूह हमी नेपालले बनाएको डिस्कर्ड सर्भर यूथ्स अगेन्स्ट करप्सनमा १ लाखभन्दा बढी सदस्य जोडिएका थिए। २०२६ मार्च ५ को निर्वाचनमा बालेन्द्र शाहको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले २७५ मध्ये १८२ सिट जित्यो र शाह मार्च २७ मा देशको सबैभन्दा कान्छो प्रधानमन्त्रीका रूपमा शपथ लिए। उनले ओलीकै निर्वाचन क्षेत्रमा ६८,३४८ मत ल्याएर ओलीको १८,७३४ मतलाई पराजित गरे। आन्दोलनले करिब २१ अर्ब डलरको क्षति पुर्याएको अनुमान छ भने पर्यटन क्षेत्रमा मात्र २५ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी नोक्सान भयो। नेपालको भ्रष्टाचार धारणा सूचकांक स्कोर ३४/१०० रहेको छ। विद्रोहको अनुसन्धान गर्न न्यायिक आयोग गठन गरिएको छ। आन्दोलनले देखायो कि डिजिटल रूपले संगठित युवा पुस्ताले सरकार ढाल्न सक्छ, तर भ्रष्टाचार, बेरोजगारी र राजनीतिक अस्थिरताका संरचनात्मक समस्या अझै बाँकी छन्।
Key Assumptions
- •निर्वाचन परिणाम र प्रधानमन्त्री नियुक्तिको तथ्य आधिकारिक रूपमा पुष्टि भएका छन्।
- •मृत्यु र क्षतिको तथ्याङ्क प्रकाशित अध्ययन र रिपोर्टमा आधारित छ।
- •सामाजिक सञ्जाल प्रतिबन्ध नै आन्दोलनको तत्कालीन कारण थियो।
Limitations
- •मृत्युको संख्याबारे स्रोतहरूमा सानो भिन्नता छ (७२ वा ७५), जुन प्रतिवेदनमा उल्लेख गरिएको छ।
- •आर्थिक क्षतिको २१ अर्ब डलरको अनुमान प्रारम्भिक सरकारी अनुमान हो।
- •न्यायिक आयोगको प्रतिवेदन अझै सार्वजनिक भएको छैन।
Share
Evaluation Scores
Data Sources
The Chatroom Revolution: Nepal's Path To Power (International Relations Review)
news
Reliability: 80%
Accessed: Nov 15, 2026
Digital Activism and Crisis in Nepal: Examining Gen-Z Movements and the Decline of Tourism (Kalika Journal of Multidisciplinary Studies)
academic
Reliability: 85%
Accessed: Nov 15, 2026
