Қазақстан: Балқаш АЭС-і, Ресеймен келісім және 2027 жылы құрылысты бастау
Objective
Қазақстанның алғашқы атом электр станциясы, Балқаш жобасы референдумнан құрылыс келісімшартына дейін қалай жеткенін және 2027 жылы құрылысты бастау жоспарының қандай тәуекелдері барын бағалау.
Methodology
2024-2026 жылдары жарияланған халықаралық және қазақстандық дереккөздерді сипаттамалық талдау: референдумның ресми нәтижелері, 2026 жылғы 3 қыркүйектегі EPC келісімшарты, 2026 жылғы мамырдағы үкіметаралық келісім, Президенттің 2026 жылғы 28 қазандағы Жолдауы және Атом энергиясы агенттігінің мәлімдемелері.
Келісімшарт құны, қуат және мерзім туралы мәліметтер бірнеше дереккөзде салыстырылды. Эконометрикалық модель қолданылған жоқ; мақсат жобаның саяси мандаттан келісімшартқа дейінгі жолын және оның тәуекелдерін құжаттау.
Findings
Қазақстан 2024 жылғы референдумнан 2026 жылғы құрылыс келісімшартына дейін екі жылда атом энергетикасына қатысты шешімін саяси мандаттан нақты жобаға айналдырды. 2024 жылғы 6 қазанда өткен жалпыұлттық референдумда дауыс бергендердің 71,12 пайызы, яғни 5 561 937 адам, атом электр станциясын салуды қолдады, сайлауға қатысу 63,66 пайыз болды.
2025 жылғы маусымда Астана Қытайдың CNNC, Францияның EDF және Оңтүстік Кореяның KHNP компанияларының ұсыныстарын қарап, Ресейдің Росатом корпорациясын халықаралық консорциумның көшбасшысы етіп таңдады. Станция Алматы облысы Жамбыл ауданындағы Үлкен ауылы маңында, Балқаш көлінің батыс жағалауында, Алматыдан шамамен 400 шақырым жерде салынады.
Бұл орын 2024 жылғы 30 желтоқсандағы №1137 Үкімет қаулысымен бекітілді. 2025 жылғы 8 тамызда Үлкенде инженерлік іздестіру жұмыстары басталды, тереңдігі 120 метрге дейінгі 60-тан астам ұңғыма бұрғыланды.
2026 жылғы 3 қыркүйекте Владивостокта өткен Шығыс экономикалық форумында Қазақстан атом электр станциялары компаниясы мен Росатомның Атомстройэкспорт еншілес компаниясы жобалау, жабдықтау және құрылыс жөніндегі келісімшартқа қол қойды. Станция екі ВВЭР-1200 реакторынан тұрады, жалпы қуаты 2,4 ГВт, бұл Қазақстанның қазіргі белгіленген өндірістік қуатының шамамен 9 пайызы.
Алдын ала құны шамамен 16,4 миллиард доллар деп бағаланды, оның 14,4 миллиард доллары екі энергоблокқа, шамамен 2 миллиард доллары инфрақұрылымға, физикалық қорғау жүйелеріне және кепілдік кезеңіндегі отынға жұмсалады.
2026 жылғы мамырда Путиннің Астанаға мемлекеттік сапары кезінде қол қойылған үкіметаралық келісім жобаның негізгі өлшемдерін және Ресейдің мемлекеттік экспорттық несиесі есебінен қаржыландыруды белгіледі, несие жоба құнының 85 пайызын жабады, қалған 15 пайызын Қазақстан үкіметі қаржыландырады.
Атом энергиясы агенттігінің төрағасы Алмасадам Сәтқалиевтің айтуынша, Росатом 2027 жылы алаңға лицензия алады деп күтілуде, құрылыс сол жылы басталады, бірінші энергоблок 2034 жылы іске қосылады, ал станция толық 2035-2036 жылдары іске қосылады.
2026 жылғы 28 қазанда Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Жолдауында Балқаш құрылысын 2027 жылы бастауды және екінші станция, Мойынқұм бойынша жан-жақты ынтымақтастық туралы келісімге қол қоюды ұсынды. Екінші АЭС те Жамбыл ауданында орналасады, оның серіктесі ретінде Қытайдың CNNC компаниясы қарастырылуда.
2026 жылғы 17 сәуірде Президент атом саласын 2050 жылға дейін дамыту стратегиясын бекітті. Бұл жобаның парадоксы анық: Қазақстан 2023 жылы әлемдік уранның 43 пайызын өндірді, бірақ электр энергиясының шамамен 70 пайызы ескі көмір станцияларынан алынады, ал 2060 жылға көміртегі бейтараптығы мақсаты қойылған.
Ең үлкен тәуекел Балқаш көлінің өзі: оның орташа тереңдігі небәрі алты метр, деңгейі тұрақсыз, бассейнінде 3,3 миллион адам тұрады. Станцияның суытуға қажетті суы көлдің деңгейіне әсер етуі мүмкін деген сұрақ әлі толық жауапсыз қалды.
Сондай-ақ 2025 жылғы қарашада Росатом мен Қазақстанның ядролық орталығы радиоактивті қалдықтар мен пайдаланудан шығару туралы ниет хаттамасына қол қойды, бірақ қалдықтардың түпкілікті тағдыры шешілмеген.
Қорытынды: Балқаш жобасы енді саяси ұран емес, келісімшартпен бекітілген құрылыс, бірақ оның сәттілігі үш нәрсеге байланысты: Ресей несиесінің шарттары, Балқаш көлінің суы және екінші станцияда Қытаймен теңгерімді сақтау.
Key Assumptions
- •Референдумның ресми нәтижелері мен келісімшарт құны туралы мәліметтер дұрыс көрсетілген.
- •Ресейдің экспорттық несиесі жоба құнының 85 пайызын жабады деген мәлімет ресми дереккөздерге сүйенеді.
- •Екінші АЭС жөніндегі келіссөздер әлі аяқталған жоқ, сондықтан Мойынқұм жобасының мәртебесі өзгеруі мүмкін.
Limitations
- •Жоба құнының нақты бөлінуі мен несие шарттары толық жарияланған жоқ.
- •Балқаш көлінің су балансына әсері туралы тәуелсіз экологиялық бағалау жарияланған жоқ.
- •Екінші АЭС-тің серіктесі мен мерзімі туралы мәліметтер әр дереккөзде әртүрлі.
Discussion
Discussion (1)
Moving from a referendum mandate to a 2027 start date is aggressive, but I’m concerned that the geopolitical complexity of balancing Chinese, French, and Russian interests will create a "too many cooks" scenario that stalls procurement long before construction begins.
Share
Evaluation Scores
Data Sources
The Times of Central Asia: Kazakhstan Nuclear Power Plant Contract Signed with Rosatom
news
Reliability: 80%
Accessed: Nov 6, 2026
Asia Daily: Kazakhstan Eyes 2027 Start for Balkhash Nuclear Plant
news
Reliability: 70%
Accessed: Nov 6, 2026
Nuclear News Network: Rosatom signs EPC contract for Kazakhstan's first nuclear plant
industry_news
Reliability: 75%
Accessed: Nov 6, 2026
The Insider: Putin and Tokayev sign agreement for Russia to build Kazakhstan's first nuclear power plant
news
Reliability: 75%
Accessed: Nov 6, 2026
