Северна Македонија: Скопје дише подобро отколку пред десет години, но сè уште петпати над препораките на СЗО
Objective
Да се оцени дали десетгодишното намалување на загадувањето на воздухот во Скопје за околу 50 отсто значи дека воздухот станал безбеден, врз основа на податоците на Институтот за јавно здравје за 2025 година и здравствените проценки.
Methodology
Описна анализа на македонски и меѓународни извори објавени меѓу октомври 2025 и ноември 2026 година: извештајот на Институтот за јавно здравје за 2025 година, тркалезната маса на Организацијата на потрошувачи на Македонија, мерењата на државниот автоматски мониторинг систем за квалитет на воздухот, податоците на ИКјуЕр и извештаите за протестите против фабриката Усје.
5 и смртните случаи се споредени меѓу повеќе извори. Не е применета економетриска моделска анализа; целта е да се документира десетгодишниот тренд и здравствениот ризик што останува.
Findings
Скопје живее парадокс: воздухот е двојно почист отколку пред десет години, а сепак е меѓу најзагадените главни градови во Европа и сè уште го загрозува здравјето на жителите. 5 покажува намалување од 43,5 отсто на националниот урбан просек во периодот 2017-2025 година.
Главната мерка зад ова подобрување е субвенционирањето на инвертер-клима уредите, односно замената на печките на дрва и котлите на цврсто гориво, иако самите инженери признаваат дека анализите не можат прецизно да утврдат колкав дел од намалувањето се должи на конкретните мерки.
Но последниот извештај на Институтот за јавно здравје покажува дека подобрувањето на годишните просеци не значи дека воздухот станал безбеден. Во 2025 година, на мерната станица во Лисиче биле регистрирани 104 дена со надминување на дозволената концентрација на ПМ10 честички, во Центар 101, кај Ректоратот 78, во Карпош 59, а во Гази Баба 58 дена.
Законски дозволениот максимум е 35 дена годишно, што значи дека Лисиче го надминал речиси трипати. 5 честичките, кои поради малата големина можат да навлезат длабоко во белите дробови и да влијаат врз кардиоваскуларниот систем. 5 во Лисиче изнесувала 27,78 микрограми на кубен метар, во Карпош 26,60, а во Центар 25,58 микрограми.
5 да не надминува 5 микрограми на кубен метар, што значи дека концентрациите во овие делови на Скопје биле повеќе од петпати над здравствените препораки. 974 смртни случаи, односно 14,3 отсто од вкупната смртност. 5 била 12 пати над годишната референтна вредност на Светската здравствена организација. 5 честички се искачиле на 46,14 микрограми.
Причините се познати: печки на дрва, мазут и јаглен во грејната сезона, сообраќајот и индустриските емисии, заробени во котлината од зимските температурни инверзии.
На 31 јануари 2026 година десетици граѓани протестираа пред зградата на Владата барајќи построги контроли врз фабриката за цемент Усје, во сопственост на швајцарската Титан група, која еколошките организации ја посочуваат како еден од главните стационарни извори на загадување.
Во декември 2025 година Советот на Град Скопје донел резолуција со која го овластува градоначалникот Орце Ѓорѓиевски формално да побара од централната власт да започне постапка за преместување на фабриката од густо населените станбени зони. Министерството за животна средина и просторно планирање не дало итен одговор на протестот.
000 смртни случаи за три години, полумерките не се доволни. Следниот чекор бара проширување на централното греење, модернизација на јавниот превоз, велосипедски патеки, помалку отпад и повеќе зеленило, како и конечно решавање на прашањето со Усје.
Key Assumptions
- •Податоците на Институтот за јавно здравје за 2025 година се точни како што се пренесени во македонските медиуми.
- •Проценката за околу 50 отсто намалување на загадувањето во периодот 2015-2025 доаѓа од Организацијата на потрошувачи на Македонија и се заснова на средногодишни мерења.
- •Бројот на смртни случаи што му се припишуваат на загадувањето е проценка на Институтот, а не директен број на починати од загадување.
Limitations
- •Податоците за 2025 година доаѓаат од извештајот на Институтот за јавно здравје пренесен во медиумите, а не од самиот извештај.
- •Придонесот на поединечните мерки за намалувањето од 50 отсто не може прецизно да се утврди.
- •Бројот на смртни случаи е проценка заснована на моделирање, а не директно пребројување.
Discussion
Discussion (1)
Reducing absolute pollution by half is a hollow victory when the baseline health risk remains five times higher than WHO safety standards, proving that incremental progress is essentially a stall tactic that ignores the systemic failure to meet basic public health thresholds.
Share
Evaluation Scores
Data Sources
ТРН: Минатата година Лисиче имало 104 загадени дена, Центар 101
news
Reliability: 80%
Accessed: Nov 6, 2026
Економија и бизнис: За 10 години аерозагадувањето во Скопје намалено за 50 отсто, велат од ОПМ
news
Reliability: 75%
Accessed: Nov 6, 2026
ТРН: Скопјани почнаа да го дишат добро познатиот отровен воздух
news
Reliability: 80%
Accessed: Nov 6, 2026
Alexa News: Dozens Protest in Skopje Demanding Stricter Controls on Usje Cement Factory Over Severe Air Pollution
news
Reliability: 70%
Accessed: Nov 6, 2026
