नेपाल: जलविद्युत निर्यातमा कीर्तिमान र बाढीको जोखिम, १०,००० मेगावाटको प्रतिबद्धता कसरी पूरा गर्ने
Objective
नेपाल विद्युत प्राधिकरणको तथ्याङ्कअनुसार आर्थिक वर्ष २०२५-२६ मा भारततर्फ विद्युत निर्यात ६३ प्रतिशतले बढेर ३,८८० गिगावाट घण्टा पुगेको र निर्यात आम्दानी २९.३२ अर्ब रुपैयाँ पुगेको अवस्थामा, अगस्ट २०२६ को बाढीले १३ वटा जलविद्युत आयोजना क्षतिग्रस्त बनाएपछि पनि निर्यात कसरी जारी रह्यो भन्ने मूल्याङ्कन गर्ने र भारतसँग १०,००० मेगावाट तथा बङ्गलादेशसँग ९,००० मेगावाटको दीर्घकालीन प्रतिबद्धता पूरा गर्न प्रसारण लाइन, भण्डारण र बाढी प्रतिरोधमा के आवश्यक छ भन्ने विश्लेषण गर्ने।
Methodology
३२ अर्ब अमेरिकी डलरको दूधकोशी भण्डारण आयोजना ६७० मेगावाटका विवरणहरूको समीक्षा गरिएको छ।
Findings
९६ अर्ब रुपैयाँभन्दा ९६२ मिलियन रुपैयाँ बढी हो। भारतले आगामी दशकमा नेपालबाट १०,००० मेगावाट आयात गर्न सहमति दिएको छ र नेपालको २०३५ रणनीतिले १५,००० मेगावाट निर्यात र २८,५०० मेगावाट उत्पादनको लक्ष्य राखेको छ। त्रिपक्षीय व्यवस्था अन्तर्गत नेपालले २०२४ नोभेम्बरदेखि भारतको ग्रिड हुँदै बङ्गलादेशतर्फ ४० मेगावाट निर्यात गर्दै आएको छ, जुन प्रत्येक वर्ष जुन १५ देखि नोभेम्बर १५ सम्म सञ्चालन हुन्छ, र ६० मेगावाट पुर्याउने प्रस्ताव भारतीय अधिकारीहरूको स्वीकृतिको प्रतीक्षामा छ। तर अगस्ट २०२६ को बाढीले यो उपलब्धिलाई परीक्षा गर्यो: रसुवामा भोटेकोशी नदीमा हिमनदी बाढीपछि त्रिशूली नदीको बाढीले १३ वटा जलविद्युत आयोजना र एउटा सौर्य आयोजना क्षतिग्रस्त बनायो, करिब ४३० मेगावाट प्रसारण क्षति र ७४ मेगावाट प्रत्यक्ष जलविद्युत क्षति भयो, र त्रिशूली, चिलिमे र देवीघाटबाट बङ्गलादेशतर्फको निर्यात रोकियो। तापनि अगस्ट २७ देखि अक्टोबर २७ सम्म नेपालले भारततर्फ ७२५ करोड रुपैयाँभन्दा बढी बराबरको १,२६२ मिलियन युनिट निर्यात गर्यो, र अक्टोबर २३ मा सोलु, काबेली-१ र तल्लो मोदी आयोजनाबाट बङ्गलादेशतर्फ ४० मेगावाट निर्यात पुनः सुरु भयो। २०२६ जनवरीमा विद्युत नियमन आयोगको निर्देशनले उत्पादक, व्यापारी र ठूला उपभोक्तालाई प्राधिकरणको प्रसारण लाइन प्रयोग गरेर विद्युत किनबेच गर्न अनुमति दिएको छ। निष्कर्ष यो हो कि निर्यातको विश्वसनीयता अब उत्पादन क्षमतामा मात्र होइन, प्रसारण लाइनको विविधता, बाढी प्रतिरोधी पूर्वाधार र भण्डारण आयोजनामा निर्भर छ। दूधकोशीजस्ता ६७० मेगावाटका भण्डारण आयोजनाले मौसमी असन्तुलन घटाउन सक्छन्, तर इनरुवा-पूर्णिया र लम्की-बरेली लाइनहरू सम्पन्न नभएसम्म एकल लाइनको विफलताले सम्पूर्ण निर्यात रोकिने जोखिम रहन्छ।
Key Assumptions
- •नेपाल विद्युत प्राधिकरणको निर्यात तथ्याङ्क पूर्ण र तुलनायोग्य छ।
- •भारत र बङ्गलादेशसँगका सम्झौताका शर्तहरू सार्वजनिक विवरणअनुसार लागू हुन्छन्।
- •बाढी क्षतिको तथ्याङ्क प्राधिकरण र समाचार स्रोतबाट प्राप्त विवरणमा आधारित छ।
Limitations
- •बाढी क्षतिको पूर्ण आर्थिक मूल्याङ्कन अझै सार्वजनिक भएको छैन।
- •निर्यात अनुमति वार्षिक नवीकरणमा निर्भर भएकाले दीर्घकालीन मात्रा अनिश्चित छ।
- •यो अध्ययन द्वितीयक स्रोतमा आधारित छ र आयोजनास्थलको प्रत्यक्ष निरीक्षण गरिएको छैन।
Discussion
Discussion (1)
Reliance on run-of-river projects without massive investment in high-altitude storage capacity is a strategic gamble that makes your 10,000 MW export target functionally impossible during the dry season. How do you plan to reconcile the reality of seasonal river variability with the rigorous demand profiles of the Indian and Bangladeshi grids?
Share
Evaluation Scores
Data Sources
Nepal Energy Forum: Nepal exports electricity worth Rs 5.92 billion
news
Reliability: 80%
Accessed: Nov 8, 2026
EaseMyPrep: Despite flood devastation, how Nepal continued exporting power
news
Reliability: 70%
Accessed: Nov 8, 2026
