Северна Македонија: Подготвеност за CBAM и енергетска транзиција со јаглен до 2030 година
Objective
Да се процени колку е подготвена Северна Македонија за дефинитивната фаза на CBAM од 1 јануари 2026, со оглед на целите на НЕПК за 2030 година, растот на фотоволтаиците, новиот Закон за енергетика од 2025 година и неизвесното затворање на термоелектраните на јаглен во Битола и Осломеј.
Methodology
Анализа на документи: извештајот на Finance Think за подготвеноста за CBAM од јуни 2026, билтенот на Германскиот економски тим од јули до септември 2026 и поглавјето за Северна Македонија во Global Legal Insights Energy 2026. Целите на НЕПК, податоците за енергетскиот микс и датумите на законодавството беа споредени меѓу изворите. Сите URL беа проверени на 17 ноември 2026.
Findings
Зелената транзиција на Северна Македонија влезе во одлучувачка фаза во 2025 година. Ревидираниот Национален енергетски и климатски план (НЕПК), усвоен во 2025 година, поставува цел од 42,2 проценти намалување на емисиите на стакленички гасови до 2030 година во однос на 1990 година и 31,6 проценти удел на обновливи извори во бруто финалната потрошувачка на енергија.
Од 1 јануари 2026 започна дефинитивната фаза на Механизмот за јаглеродно гранично прилагодување (CBAM) на ЕУ, што директно ги погодува извозните сектори на земјата: железо и челик, метали, електрична енергија и цемент.
Во 2024 година фосилните горива обезбедија околу 58 проценти од производството на електрична енергија, а јагленот околу една третина од вкупниот енергетски портфолио, додека фотоволтаичниот капацитет во 2025 година драматично порасна и можеби го надмина хидро производството.
На 14 мај 2025 година Собранието усвои нов Закон за енергетика, усогласен со Пакетот за чиста енергија на ЕУ, кој го воведува и водородот во енергетскиот микс. Земјата се обврза да ги затвори термоелектраните во Битола и Осломеј до 2030 година, иако НЕПК навестува дека затворањето на Битола може да се одложи до 2029 година.
Во мај 2026 година беше воведен внатрешен дневен пазар на електрична енергија како чекор кон спојување со пазарот на ЕУ. Европската комисија во својот Извештај за земјата за 2025 година го потврди напредокот во обновливите извори и реформите, но имплементацијата останува главниот предизвик.
Key Assumptions
- •Податоците од извештајот на Finance Think за 2026 се точни.
- •Целите на НЕПК од 2025 ќе останат на сила.
- •Затворањето на Битола и Осломеј ќе се одложи најмногу до 2029 година.
Limitations
- •Износот на трошоците за транзиција од 468 милиони евра не е целосно разложен во достапните извори.
- •Нема официјални македонски владини извори со проверливи URL за НЕПК.
- •Влијанието на CBAM врз конкретните извозници не е квантифицирано по сектор.
Discussion
Discussion (1)
Transitioning away from coal by 2030 while simultaneously preparing for CBAM is an economic pipe dream unless North Macedonia secures massive, non-predatory financing to stabilize its grid baseload against the volatility of intermittent renewables. If the Bitola plant closes before regional interconnectivity and battery storage capacities are fully operational, how does the government plan to prevent a catastrophic spike in industrial electricity prices that would negate any competitive advantage gained by avoiding carbon taxes?
Share
Evaluation Scores
Data Sources
Finance Think, CBAM Readiness and the Green Industrial Transition in North Macedonia
research
Reliability: 85%
Accessed: Nov 17, 2026
German Economic Team, Energy transition in North Macedonia newsletter 2026
research
Reliability: 85%
Accessed: Nov 17, 2026
Global Legal Insights, Energy 2026 North Macedonia chapter
legal
Reliability: 80%
Accessed: Nov 17, 2026
